KUVVET VE HAREKET

Kuvvet ve Hareket

Hareketli Varlıkları Gözlemleyelim
Çevremizdeki varlıklardan bazılarının hareketli olduğunu yaptığımız gözlemlerle fark edebiliriz.
Caddelerdeki otomobiller, gökyüzünde ilerleyen uçak çevremizdeki hareketi varlıklardan bazılarıdır.
Çevremizde hareketsiz varlıklar da vardır. Oturduğumuz sıra, yazı tahtası, bilgisayar kasası hareketsiz varlıklardır.
Hayat ve hareket arasında sıkı bir bağ vardır. İnsanlar ve hayvanlar hareketli canlılardır. Bir canlının hareketli olması onun canlılığının işaretidir. İnsanlar gece ve gündüz hareket eder. İnsanlar uyurken bile hareket halindedir. İnsanlar ve hayvanlar; yürüme, koşma, atlama ve yüzme şeklinde hareket ederler. Bitkiler de diğer canlılar gibi hareketlidir. Ancak bitkilerin hareketleri biraz daha farklıdır. Bitkiler; hayvanlar ve insanlar gibi yer değiştirme hareketi yapmaz. Bitkilerin hareketleri ışık ve su gibi uyarıcılara yönelme şeklindedir. Bitki yapraklarının güneşe, köklerinin topraktaki suya doğru ilerlemesi bitkilerin hareketi olarak kabul edilir.
Bitkilerin hareketleri çok yavaştır. Bu sebeple kısa aralıklarla yapılan gözlemlerle bitkilerin hareketleri fark edilmeyebilir. Bitkilerin hareketlerinin fark edilebilmesi için gözlemler daha uzun süreli yapılmalıdır.
Cansız varlıklar dışarıdan bir etki olmadıkça hareket edemez. Yerde duran bir topun hareket etmesi için ona bir kuvvet uygulamak gerekir. Futbolcu ayağıyla topa kuvvet uygulayarak onu hareket ettirir. Cisimler hareket ettiklerinde bulundukları konum değişir. Bu durumda, hareket eden varlıkların yerinin değiştiğini söyleyebiliriz. Bisiklet, otomobil, tren ve uçak gibi bazı hareketli araçların ortak özelliği tekerleğinin olmasıdır.
Tekerlek, insanoğlunun icat ettiği en önemli buluşlardan biridir. Tekerlek sayesinde insanların hayatı kolaylaşmış ve hızlanmıştır. Tekerlek; koltuk ve tekerlekli sandalye gibi araçlarda da kullanılmaktadır.

Varlıkların Hareket Çeşitleri

Belirli bir mesafe önce yürünerek daha sonra koşularak kat edildiğinde, aynı mesafenin farklı sürelerde alındığı görülür. Yürürken yavaş, koşarken hızlı hareket edilir. Cisimlerin bir noktaya göre yer değiştirmesi, bir zaman dilimi içerisinde gerçekleşir. Bir cismin hızı hakkında karar verebilmek için ne kadar zamanda ne kadar yer değiştirdiğinin bilinmesi gerekir. Cisimlerin hızı ifade edilirken kullanılan zaman dilimi bir saat, bir dakika ya da bir saniye olabilir.

Cisim bir mesafeyi ne kadar kısa sürede alıyorsa o kadar hızlıdır denir.

Bir atletizm ya da yüzme yarışmasında sporcular belirli bir mesafeyi daha kısa sürede yüzmeye ya da koşmaya çalışırlar. Mesafeyi daha kısa sürede kat eden sporcu yarışmayı kazanır. Birinci olan yarışmacı diğerlerine göre daha hızlıdır. Aynı mesafeyi daha kısa sürede kat eden varlıklar daha hızlıdır. Bu durumda bazı varlıkları hızları bakımından kıyaslayabiliriz.
Gelişen teknoloji sayesinde daha hızlı taşıtlar üretilebilmiştir. İnsanlar hızlı taşıtlarla gidecekleri yerlere daha kısa sürede ulaşabilmektedir.

Hareketsizken, harekete başlayan ya da hareketli iken hızını artıran varlıkların yaptığı harekete,' hızlanan hareket' denir.
Durmakta olan bir cismin hızı sıfırdır. Kırmızı ışıkta bekleyen bir otomobil hareketsizdir. Dolayısıyla bu otomobilin hızı sıfırdır. Ancak yeşil ışık yandığında otomobil harekete başlar ve hızı artar. Bu durumda otomobil hızlanan hareket yapar.

Bazı hareketli varlıkların, hareketleri sırasında hızlarında azalma olur. Bu varlıkların yaptığı harekete,'yavaşlayan hareket' denir. Kırmızı ışığa yaklaşmakta olan bir araçta frene basılır. Aracın önce hızında azalma olur daha sonra araç durur. Bu aracın yaptığı hareket yavaşlayan harekete örnektir.
Çevremizde hızlanma ve yavaşlama hareketi yapan pek çok varlık vardır. Ancak çevremizdeki varlıkların hepsi aynı hareketi yapmaz. Düz yolda giden bir araçla, viraj dönen bir aracın hareketleri birbirinden farklıdır

Hareket ederken yönü değişen araçların yaptığı hareket, yönü değişen hareket olarak adlandırılır.
Lunaparktaki atlıkarınca, dönme dolap ve gondol gibi oyuncaklar yön değiştiren hareket yapar. Viraja giren otomobil de yön değiştiren hareket yapar. Dünya, Güneş’in etrafında, Ay da Dünya'nın etrafında dönme hareketi yapar. Bir nokta etrafında ileri geri hareket yapan cisimlerin hareketine sallanma hareketi denir.

KUVVET

Bir cismin denge durumunu, veya şeklini değiştiren sebebe kuvvet denir. Demek oluyor ki kuvvet, bir cismi hareket ettirebilir, durdurabilir; veya cismin hareket doğrultusunu ve şeklini değiştirebilir. Bir cismi iterken, çekerken, veya kaldırırken kas kuvveti harcarız. Bir taşıt aracının veya asansörün hızı (veya ivmesi) değiştiği zaman, hareket ettiren kuvvetin farkına varabiliriz.
Fizik biliminin bir dalı olan mekanik, cisimlerin denge durumlarını ve hareketlerini inceler. Mekaniğin önemli bir konusu olan kuvvet, ne tür olursa olsun, yani ister cansız bir cisim, ister bir canlı tarafından meydana getirilsin, bir vektör ile gösterilir.
KUVVETİN SINIFLANDIRILMASI

Her ne kadar fizikçiler,Einstein’ın çalışmalarından bu yana bütün kuvvetlerin tek bir olaydan (elektromagnetik olay)kaynaklandığını düşünürlerse de, kuvvetler üç kümede sınıflandırılırlar:
1. Uzaktan etkiyen kuvvetler yada alan kuvvetleri;
2. Temas kuvvetleri (ancak iki sistemin bağlantı kurması sonucu ortaya çıkar);
3. Kohezyon (iç tutunum) kuvvetleri (katı cisimlerin bükülmezliğini sağlarlar).

ALAN KUVVETLERİ: Bir cismin her bir öğesinin kütlesi üstüne etkirler; bu nedenle alan kuvvetlerine, bir yüzey üstüne etki eden temas kuvvetlerinden ayırt etmek amacıyla , kütle kuvvetleri de denir. Alan kuvvetleri, havasız bir ortam içinde bile birbirinden uzaktaki cisimlere etkirler. Bunlar yerçekimi kuvvetleri, cisimlerin ağırlığı ve elektrostatik, magnetik, elektromagnetik kuvvetlerdir.
TEMAS KUVVETLERİ: Birbirleri ile ilişki halindeki katıların, içine girilmez ve bozulmaz olma özelliğinden kaynaklanırlar. Her iki cisme de ortak, küçük bir yüzeyde (temas yüzeyi) gerçekleşen temas sonucu, bu bölgenin yakınlarında, katı hafifçe biçim değiştirir. Temas kuvvetleri yüzeye dik olduklarında, sürtünmesiz temas söz konusudur. Oysa, bir katı, bir başkasına oranla yer değiştiriyorsa, temas kuvvetleri, yüzeye oranla eğiktirler: Bu duruma da sürtünmeli temas denir.
KOHEZYON KUVVETLERİ: Katıyı oluşturan atomlar, moleküller yada iyonlar arasında etkirler. Makroskobik düzeyde, bu kuvvetler temas kuvvetlerini andırırlar, ama atomik ölçekte, alan kuvvetleri niteliğindedirler. Katılar arasındaki temas etkileşimlerinde temel nitelikte bir rol oynamakla birlikte, açıkça işe karışmazlar.

KUVVETİN ELEMANLARI

 Uygulama noktası: Kuvvetin uygulandığı noktadır.
 Doğrultu: AB doğrultusu kuvvetin doğrultusudur.
 Yönü: Ok işareti ile gösterilen yön kuvvetin yönüdür.
 Şiddeti: AB vektörünün büyüklüğü kuvvetin şiddetini gösterir.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License